Beoordeling: 
Je hebt boeken die ieder lid van D66 zou moeten lezen. Tussen ideaal en illusie is zo’n boek, maar nog sterker heb ik dat met Langs de afgrond. Veel D66’ers zijn pas een tot vijf jaar lid van een partij met meer dan 40 jaar ervaring en hebben het dieptepunt in het bestaan van de sociaal-liberalen gemist. Van der Land beschrijft in dit boek prachtig hoe de partij vanaf 2002 zowel op de inhoudelijk agenda, als strategisch als organisatorisch afbrokkelde. Bovendien koppelt hij dit aan langere lijnen vanuit 1966, wat het boek een diepere lading geeft dan een feitenrelaas op basis van bronnenonderzoek.
Zelf ben ik vanaf februari 2003 lid van D66 en voor mij was Langs de afgrond een bron van herkenning: mijn eerste tien jaar D66 zijn erin vastgelegd en bij elke gebeurtenis had ik mijn eigen herinneringen. Zo kan ik me het partijcongres zonder pers op de bodem van de put herinneren, maar ook het partijcongres waar zoveel D66’ers kwamen dat de koffie en de broodjes op waren. Het campagnevoeren tegen de stroom in in 2006 was in Nijmegen succesvol, maar kostte ook veel energie en ik herlas nu de aanloop en de reeks gebeurtenissen in korte tijd die die campagne zo lastig maakten. Maar ook de successen in de oppositiebankjes met drie keihard werkende parlementariërs, met wie je in de toen erg kleine partij korte lijntjes had.
Het boek is bovendien spannend geschreven, hoewel de stijl feitelijk en beschrijvend blijft. In de aanloop naar het breekpunt in 2005, waarbij de chaos in de partijtop compleet was, bouwt de spanning zich snel op en wat je te lezen krijgt over de gesprekken die er plaats hebben gevonden en de acties van volwassen, hoogopgeleide mensen is beschamend.
Maar wat Langs de afgrond vooral een mooi en belangrijk boek maakt, is het moment van reflectie: je kunt als partij alleen maar leren van je fouten als je daarop terug kunt kijken. En verderbouwen op successen kan alleen als je weet hoe je tot die successen bent gekomen. Dat kan met dit boek in de hand perfect. En ik kan bijna niet wachten op het volgende deel: 2012-2022 waar we nu middenin zitten.
